wtorek, 23 czerwca 2015

Zmiana

Najpopularniejszym słowem dzisiaj jest zmiana.  Ewangelię zmiany głoszą wszyscy. Zmiany żądają humaniści i technokraci, starzy i młodzi, rolnicy i robotnicy, proletariusze i prekariusze, liberałowie i integryści. Nawet papież zaskoczył swoją nową encykliką  zmiany "ekologicznej". A zmiana przyszła i została opisana już dawno, rozsiadła się wygodnie i czeka, co będzie dalej z jej skutkami, które rozpełzły się swobodnie po świecie.

Znawcy mówią, że to naturalne skutki zmiany globalnej spowodowanej przez rewolucję technologiczną, na którą nie mamy wpływu i musimy się do nich   dostosować. Inni dodają, że to skutki chciwości, pychy nieograniczonej władzy i wzrostu skumulowanego kapitału, żerującego na swobodnym dostępie do coraz bardziej wyrafinowanej technologii i coraz  tańszej lub nawet zbędnej "sile roboczej". Do tego dochodzą problemy klimatyczne, demograficzne i migracyjne. To  nie brzmi dobrze i  od dawna straszy niepewnością, wykluczeniem, brakiem perspektyw. Najgorsze w tym wszystkim wydaje się odhumanizowanie analizy tych skutków i sprowadzenie ich do ekonometrycznych rozważań przyjmowanych  często jak aksjomat.

Podmiotem jest człowiek, zwierzę społeczne i stadne, które,  aby było twórcze/innowacyjne/kreatywne/prokreacyjne potrzebuje  w miarę stabilnych warunków egzystencji. A właśnie  teraz   świat osiągnął   z powrotem stopień nierówności porównywalny z tym sprzed Rewolucji Francuskiej (sic!). Thomas Piketty napisał nowy "Kapitał w XXI wieku" w którym wyjaśnia w jaki sposób zmieniał się poziom kapitału i nierówności w ciągu ostatnich trzech wieków . Książka Piketty'ego stała się światowym bestsellerem, nad którym dyskutują  nawet ludzie do tej pory nie mający do czynienia z naukami ekonomicznymi, przeczuwający tylko intuicyjnie, że ich problemy mają  swoje wytłumaczalne uzasadnienia i mniej lub bardziej przekonujące propozycje rozwiązania.

Czytając Piketty'ego wydaje się, że wszystko to już było, że w pewnym momencie dziejowym istniejące i omawiane wcześniej problemy, które wydawały się być rozwiązane, powracają jak zły sen.  Adam Smith, osiemnastowieczny klasyk ekonomii politycznej pisał w  "Bogactwie narodów"o powodach, dla których należy solidnie wynagradzać pracowników, unikać rządzenia przez dzielenie i zaletach myślenia perspektywicznego. Trochę później  "Kapitał" Marksa stał się zaczynem świadomości, który spowodował rewolucję proletariacką. A teraz? "Prekariusze wszystkich krajów, łączcie się!".





                                                                 
                                                 

Bibliografia:

Franciszek, papież,  Laudato si' / Pochwalony bądź
Watykan, 2015

Thomas Piketty, Kapitał w XXI wieku
Krytyka Polityczna, 2015

Thomas Piketty, Ekonomia nierówności
Krytyka Polityczna, 2015

Guy Standing, Prekariat. Nowa niebezpieczna klasa
PWN, 2014

Tomas Sedlacek, Ekonomia dobra i zła
Studio EMKA, 2012

Kate Pickett, Richard Wilkinson, Duch równości
Czarna Owca, 2011

Adam Smith, Bogactwo narodów
Studio EMKA, 2012

wtorek, 19 maja 2015

Nieznośna lekkość nieistotności



„Nieistotność, przyjacielu, to sedno egzystencji . [...] Jest z nami wciąż i wszędzie... Ale nie chodzi tylko o to, by ją dojrzeć, należy ją kochać, nauczyć się ją kochać”.

Można podziwiać u Kundery błyskotliwe wyczucie czasu, które charakteryzuje zwykle jednym, celnym słowem. W jego najnowszej powieści tym słowem jest "nieistotność". Czwórka paryskich przyjaciół zgłębia zagadki egzystencji kontemplując np. seksualność kobiet zawartą w ich pępkach albo doszukując się specyficznego poczucia humoru w działaniach Stalina. Jak zwykle u Kundery żart miesza się z grozą, aksamitny, pozornie prosty styl opowiadania z refleksją nad istotą "poszukiwania straconego czasu", taki Proust w wersji light (112 s.). Kundera pociesza nas, że nieistotność jest podstawowym stanem naszej egzystencji a umiejętność/klasa  z jaką rozumiemy/akceptujemy ten fakt nadaje kształt/klasę  naszej osobowości i może być nawet całkiem atrakcyjnym celem życia.  Ale czy  żartobliwa nieistotność egzystencji znudzonych paryskich dandysów może być pocieszeniem dla rosnącej rzeszy ludzi zbędnych: proletariuszy, prekariuszy, uchodźców, rozbitków,  którzy znaleźli się w złym miejscu i czasie,  z prostackimi problemami przeżycia następnego dnia.  Dla nich kunderowski żart będzie tylko piękną ale szyderczą esencją nieosiągalnego stanu nieistotności doskonałej.



Milan Kundera, La fête de l’insignifiance /Święto nieistotności, przeł. Marek Bieńczyk,
W.A.B, Warszawa 2015



https://www.youtube.com/watch?v=_ugzvgorM-E







piątek, 3 kwietnia 2015

Ciało


Człowiek wyznaczony na Mesjasza, Syn Boga. Obdarzony zdolnością czynienia cudów, świadomy swojej odmienności a jednocześnie cielesny i zmysłowy. Wątpiący w celowość wyznaczonej mu krwawej misji zbawienia ludzkości. W "Ostatnim kuszeniu Chrystusa" Martina Scorsese jest scena w której Jezus i św Paweł mają zupełnie inne wizje tego,  co się wydarzyło a zwłaszcza tego, co to oznacza. W filmie Scorsese,  Jezus sam dla siebie jest tajemnicą a dla  św. Pawła pewnością, że narodziła się nowa wiara, i to on Paweł i jego przekaz  zmienią losy świata. Chrystus jest medium o boskiej sile oddziaływania,  opartej na tajemnicy życia.  Nie myślimy o sobie jako o przypadkowej kompilacji 50 aminokwasów,  bycie zredukowanym do biologii. Jesteśmy posiadaczami śmiertelnego ciała i zawartej w nim tajemnicy, nazywanej przez gnostyków duszą nieśmiertelną. Według Platona większość z nas jednak kurczowo trzyma się tego, co jest jedynie niedoskonałym cieniem, „odbiciem” idei w świecie zmysłów - ciała. Każdy  człowiek ma własną drogę do poznania prawdy, zanurzonej w świecie idei. Tą drogą podąża jego niezależna od ciała i nieśmiertelna dusza, która istniała zanim zamieszkała w niestałym i niedoskonałym ciele. Tylko dusza, mówi dalej Platon, może zajrzeć do świata idei. Dzięki odżywającym wspomnieniom, dusza odczuwa tęsknotę za swoim prawdziwym domem i pragnie do niego powrócić.  Dla niektórych, idea Zmartwychwstania istnieje w muzyce Bacha, obrazach Caravaggia., poezji Rilkego.  "Wielbi dusza moja Pana i raduje się duch mój w Bogu, Zbawicielu moim". Amen.



                                                                           
Caravaggio, Złożenie do grobu, 1602-1604
Muzea Watykańskie









                                                                                 
El Greco, Zmartwychwstanie, 1596-1600
Prado, Madryt

                                                                               



                                                        




                                                                                      




środa, 4 marca 2015

Żart Leszka Millera




 Czasy są dla lewicy ciężkie, bo kraj nasz postrzegany jest jako zielona wyspa dobrobytu, stworzona przez politycznych, prawicowych konkurentów. Rozleniwione lemingi i hipstery tabunami siedzą w brasserie Charlotte, popijają Pina Coladę i wpinają świeże kwiatki do tęczy, symbolu radości, szczęścia i miłości. Bywają oczywiście, odrzuty niezadowolonych malkontentów, którzy nie wiedzą, "gdzie popełnili błąd..." albo bredzą coś o tym, że "ten system musi upaść...". Zarozumiali, przemądrzali, aroganccy lewacy spod znaku Krytyki Politycznej lub innej Kultury Liberalnej, wyznawcy Slavoja Žižka, Tomáša Sedláčka i Naomi Klein nie wiedzą, że w kraju naszym pięknym i czystym, zielonej wyspie dobrobytu, się nie czyta ani nie dyskutuje, "nasza chata z kraja". Pozostają więc owi lewacy w całkowitej izolacji społecznej, we własnym getcie problemów i idei, które nigdy nie zamienią się w głosy wyborcze i nie przysporzą im popularności. Wytrawni sojusznicy demokratycznej lewicy wiedzą, gdzie są "konfitury" społecznego poparcia. To całe spektrum gwiazd, celebrytów, lanserów, piłkarzy ręcznych i nożnych, aktorów serialowych,   gwiezdnych tancerzy, agentów wywiadu, a nawet uczonych religioznawców.

Leszek Miller jest mocnym facetem, Bondem polskiej lewicy, który szerokim masom jest znany z tego, że wie jak sprawę  zacząć a jeszcze bardziej jak ją skończyć. Postanowił więc, że jeżeli będzie musiał, jak niektórzy zazdrośnicy  wieszczą/antycypują zakończyć karierę polityczną, to jako odkrywca, opiekun, tutor, mentor, zaczyn, nowej, młodej, atrakcyjnej lewicy.

Jak pewnie politykom wszystkich opcji wiadomo, na naszej zielonej wyspie dobrobytu, nie ma problemów, którymi należałoby się poważnie zająć i zanudzać nimi bezmyślny i przeżarty dobrobytem elektorat. Wódz sojuszników demokratycznej lewicy postanowił  więc sprytnie, że kandydatką na prestiżowy żyrandol,  czyli stanowisko prezydenta/prezydenty  naszej zielonej wyspy , będzie żeńska egzemplifikacja nowej, atrakcyjnej lewicy, na dodatek z  bonusem w postaci doktoratu z historii i majątku kościoła katolickiego. Oprócz urody i wdzięku nowej lewicy,  strategicznie wyeksponowano  (last but not least) tajemniczo inspirujące milczenie kandydatki, chociaż,  jak sama podkreśla "zawsze trzeba rozmawiać, nawet z Putinem". Bez zbędnego zawracania głowy bezmyślnemu i znudzonemu elektoratowi, w następnym etapie kampanii prezydenckiej przewiduje się udział kandydatki lewicy z wybranym partnerem, w nowym  programie "Yes,  We Can". Plotkarskie media  społecznościowe  przewidują/antycypują, że Leszka Millera może zastąpić powracający po recyklingu z Madrytu,  Adam Hofman.






czwartek, 12 lutego 2015

Boznańska



Był taki czas, że do krakowskiego Muzeum Narodowego wpadało się  ad hoc, aby przebiec pędem albo ślizgiem w za dużych  filcowych kapciach,  i  zatrzymać się tylko przed wybranymi, ulubionymi obrazami, żeby sprawdzić czy są na swoich miejscach, tak samo piękne jak za poprzednim razem. Obrazy  Boznańskiej należały do tych wybranych, zwłaszcza urok srebrzysto-szaro-rudo-zwiewnej "Dziewczynki z chryzantemami" przyciągał jak magnes. I działa tak nadal,  ponieważ  wystawę  Olgi Boznańskiej w Muzeum Narodowym w Krakowie,  przez trzy miesiące, wg muzealnych statystyk obejrzało w sumie około 60 tys. widzów.


Olga Boznańska, Widok z okna pracowni, ok. 1900
Muzeum Narodowe w Krakowie
Boznańska była córką polskiego inżyniera i francuskiej nauczycielki rysunku. Wspominała, że "uważność" i precyzję odziedziczyła po ojcu a talent  i niezależność po matce. Kraków, miasto w którym się urodziła (1865r.) nie był dla niej zbyt przyjazny a ona sama uważała go za prowincjonalny grajdoł. Z pamiętników malarki wynika, że czuła się w nim niedoceniana i lekceważona, jako kobieta nie mogła też uczyć się w krakowskiej ASP. Jak wielu polskich malarzy z tamtego okresu  uczyła się, malowała i wystawiała głównie zagranicą:  w Monachium, Berlinie Wiedniu, Londynie. Po sukcesach na zagranicznych wystawach  zaproponowano Boznańskiej objęcie katedry malarstwa na wydziale kobiet w Szkole Sztuk Pięknych w Krakowie, którą jednak odrzuciła i wyjechała do Paryża.  Została członkiem Société Nationale des Beaux Arts. Na międzynarodowych wystawach reprezentowała szkołę francuską i wystawiała z takimi artystami jak Cloude Monet, August Renoire, Maurice Denis. Rzadko przyjeżdżała do Polski, chociaż z wiekiem jej głównym źródłem utrzymania był czynsz z krakowskiej kamienicy, odziedziczonej po rodzicach. Zmarła w Paryżu (1940r.), pochowano ją na sławnym cmentarzu Les Champeaux w Montmorency nazywanym Panteonem Polskiej Emigracj.




Olga Boznańska,Portret panny Dygat, 1903
Paris, Musée d’Orsay
Na  wystawie w Muzeum Narodowym w Krakowie prezentowane były najlepsze prace Olgi Boznańskiej, które przyniosły jej światową sławę, jak i te, które nigdy dotąd nie były w Polsce pokazywane. Obrazy pochodziły m.in. z  Musée d’Orsay w Paryżu, czy Ca’ Pesaro w Wenecji. Okazuje się , że sporo "Boznańskich" jest rozproszonych w różnych polskich muzeach, np w Kielcach, Szczecinie czy  Zielonej Górze. Wystawa była też wyjątkową okazja do obejrzenia różnych prac artystki z kolekcji prywatnych, min. pokazano sławną "Zadumaną dziewczynkę", sprzedaną w 2008 r. na aukcji w Warszawie za 1 mln 150 tys. złotych. Kuratorki ekspozycji zestawiły Boznańską z pracami twórców, którzy inspirowali malarkę: Diego Velázquezem, Édouardem Manetem, Henri Fantin-Latourem , James'em Whistlerem oraz z artystkami dla których to ona była inspiracją: Melą Muter, Anną Bilińską, Mary Cassatt.


Najwięcej na wystawie Boznańskiej  było oczywiście portretów: pań, panien, panów, paniczów, dzieci oraz przenikliwych autoportretów, które stanowiły swoistą cezurę czasową do każdej części ekspozycji. Wyjątkową okazją było zobaczenie pejzaży: Boznańska nie lubiła plenerów, dlatego rzadko je malowała i  uważała zwykle za nieudane, ale dzisiaj, po różnych dziejowych "deformacjach" w sztuce mogą uchodzić nawet za "klasycznie cezannowskie". Dla mnie największym odkryciem były jednak  martwe natury: bukiety gladioli, floksji, nasturcji, róż, maków, anemonów. W nierzeczywistych wazonach, o zatartych konturach, lekko zwiędłe, za mgłą.




Olga Boznańska, Wazon róż
Własność prywatna

Wystawa pokazana w Muzeum Narodowym w Krakowie (od 26 lutego do 2 maja b.r. w MN w Warszawie) przypomniała/odkryła niezwykły  urok a zarazem  nowoczesność malarstwa Boznańskiej. Patrząc na  jej obrazy  miało się czasami skojarzenia  z  dużo późniejszymi przecież pracami Nacht-Samborskiego, Czapskiego, Bonnarda, Matisse'a. Pewnie po sukcesach wystawy Boznańskiej,  a  wcześniej obu Gierymskich,  ich też być może wkrótce zobaczymy.


  
                                                          Wernisaż wystawy "Olga Boznańska"
                                                                  Muzeum Narodowe w Krakowie, 24 października 2014  



                               



piątek, 23 stycznia 2015

Je suis Charlie


Po tragicznych wydarzeniach w Paryżu pojawiły się w mediach opinie, że tygodnik satyryczny Charlie Hebdo swoimi rysunkami sam naraził się  muzułmanom, którzy już wcześniej  "dawali wyraz" swojemu oburzeniu podpalając siedzibę redakcji.  Redaktorzy zignorowali jednak oznaki zagrożenia i kontynuując dotychczasową linię pisma  wystawili się na niebezpieczeństwo, które się dokonało w postaci mordu dwunastu osób .

Czytając lub słuchając takich opinii zastanawiam się co się zmieniło w nas, którzy jako naród słynęliśmy z wolnościowych tradycji i zasad "świętości życia ludzkiego". Czy wolność rozumiemy tylko w kategoriach niepodległościowych, politycznych? Czyżby wolność słowa rozumiana jako prawo do wyrażania własnych opinii nie była dla nas ważna? Czy przykazanie "nie zabijaj" ma dla nas jakieś alternatywy, jakieś "ale" i jeżeli już  to dotyczy tylko życia poczętego? Czy pod wpływem zagrożenia jesteśmy gotowi zrezygnować z własnych zasad i z tego w co wierzymy? Gdzie są granice naszej tolerancji? Dzisiaj jedna ze stron używa kwantyfikatorów ostatecznych, bezwzględnych,  druga ma poczucie winy i wątpliwości wyrażane nawet w semantyce: fundamentalista czy bandyta, zamach czy zbrodnia?

Półtora miliona ludzi w Paryżu pomimo możliwych zagrożeń wzięło udział w "Marszu Wolności", który był hołdem dla ofiar ale też symbolicznym gestem poparcia dla idei wolności: słowa, twórczości, poglądów, nawet poczucia humoru. Pojawiły się głosy, że zorganizowanie takiego marszu wiązało się ze zbyt dużym ryzykiem ponownego ataku, że tłum mógł być łatwym celem dla terrorystów, że udział w marszu niektórych polityków był przejawem hipokryzji, bo we własnych krajach idee wolności są im obce, obojętne albo niepożądane, że marsz jest tylko pustym gestem,bo problemy "zderzenia cywilizacji" będą dalej narastać.

Wszystkie te opinie były/są racjonalne, jednak symboliczna wymowa tego marszu miała tak potężny ładunek emocjonalny,  że "Je suis Charlie" jest już hasłem określającym wspólnotę/przynależność do idei wolnego świata. A idee, hasła i symbole żyją długo i mają wielką moc, nie tylko dla Francuzów.



                                                             

czwartek, 11 grudnia 2014

Silva rerum na koniec roku


Hegel widział w państwie najwyższy szczebel rozwoju społecznego. Naród zorganizowany w państwo był  dla niego największą potęgą, "ideą boską na ziemi", "urzeczywistnieniem idei moralnej". Duch obiektywny wg Hegla to rozum działający w naturze. Początkowo pod jego wpływem człowiek dąży tylko do własnej przyjemności, ale w wyniku dalszego rozwoju uznaje za ważniejsze wspólne dobro i "cnotę społeczną".  Hegel wyróżniał „wolność od czegoś” i „wolność do czegoś”; ta pierwsza to wolność negatywna, rozumiana jako brak zewnętrznego przymusu (wolność od prześladowań, wolność od strachu, wolność od głodu), ta druga to wolność pozytywna, w której akcentuje się moment wyboru i możliwość jego zaistnienia („wolność do” czy też „prawo do”). Dla Hegla wolność pojęta jest również historyczno-genetycznie: konkretne ustalenia wolności duch zyskuje dopiero doświadczając samego siebie w różnych historycznych kształtach, które ujawniają się w filozofii i realizują w praktyce historycznej. Następowało to stopniowo w kolejnych okresach historycznych.

Roman Cieślewicz "Moda Polska"
Współcześnie konkurują ze sobą trzy różne porządki wartości:
1.Sukces ekonomiczny (dobra pozycjonujące)
2.Przynależność do wspólnoty (religijnej, terytorialnej, etnicznej, narodowej, zawodowej?).
3.Bycie sobą (ascetą, anachoretą, stoikiem, słoikiem, lemingiem, hipsterem, etc.)

Aż 48 proc. globalnego bogactwa znajduje się w rękach 1 proc. najzamożniejszych – wynika z najnowszego raportu Credit Suisse.  Jednocześnie wystarczy posiadać majątek o wartości 3650 dolarów (czyli ok. 12 tys. zł), by należeć do bogatszej połowy mieszkańców Ziemi. Credit Suisse wciąż zalicza Polskę do krajów o wysokiej nierówności społecznej, plasując ją w gronie takich krajów jak  n.p. Meksyk.

  „Francja peryferyjna. O tym, jak lud spisano na straty”.Autor  tej dysertacji Francoise Guilly stawia tezę, że największy dziś we Francji podział przebiega między metropoliami i peryferiami.  W pierwszych mieszkają ludzie lepiej wykształceni, z lepszą pracą, i obsługujący ich robotnicy mało wykwalifikowani, słabo opłacani, najczęściej imigranci.  Na peryferia wynoszą się zakłady pracy i lud. Lud, a zwłaszcza młodzież, nie rozróżnia między lewicą a prawicą.  Peryferia nie ufają elitom, nie znoszą ich. „Marine Le Pen – twierdzi Guilly – gra na załamywaniu się klasy średniej i poczuciu deklasacji dawnej klasy robotniczej”.  Polska Marine Le Pen nazywa się Janusz Korwin-Mikke.

Polska monokultura węgla. Brak zgody na ograniczenie emisji CO2
Polski brak zgody na podpisanie konwencji o zwalczaniu przemocy wobec kobiet
Polska, kraj w którym może istnieć eksterytorialny obóz koncentracyjny
Polska kraj w którym 2/3 szczęśliwie pracujących zarabia poniżej 500 Euro na miesiąc
Polska,  kraj z którego w ciągu kilkunastu ostatnich lat  wyjechało 2 mln ludzi
Polska kraj złomowanych aut i śmieci przywożonych nawet z Ekwadoru 
Polskie przyzwolenie na niehumanitarne traktowanie zwierząt
Polska konserwa obyczajowa i polityczna
Polska lingwistyka kognitywna (nazywana czasami "mową nienawiści")
Polska polityka historyczna i spór o patriotyzm (Żydzi, Powstanie Warszawskie, Smoleńsk)
Polska cenzura w kulturze (Golgota Piknik, Teatr 8 Dnia)
Polski Kościół, niespełnione nadzieje: Ecclesia semper reformanda (Kościół stale się reformujący).


Polska , kraj wielkich poetów.


Ja, Kubuś Puchatek, nagle muszę rozmyślać o sprawach za trudnych dla mego małego rozumku. Nigdy nie zastanawiałem się nad tym, co tam jest za naszym ogrodem, w którym zamieszkaliśmy ja, Prosiaczek, Królik, Kłapouchy z naszym przyjacielem Krzysiem. To znaczy my mieszkamy tutaj dalej i nic się nie zmieniło i właśnie zjadłem z baryłeczki miodu moje małe co nieco, tylko Krzyś odszedł na chwilę.

Sowa Przemądrzała mówi, że zaraz za naszym ogrodem zaczyna się Czas, a to jest taka studnia strasznie głęboka, w którą kiedy tylko ktoś wpadnie, leci i leci w dół, aż nie wiadomo, co się z nim potem dzieje. Martwiłem się trochę o Krzysia, żeby tam nie wpadł, ale wrócił i wtedy zapytałem go o tę studnię. „Puchatku – powiedział – byłem w niej i spadałem, i zmieniałem się spadając, nogi zrobiły mi się długie, byłem duży, nosiłem spodnie do ziemi i broda mi urosła, potem posiwiałem, zgarbiłem się, chodziłem o lasce i wreszcie umarłem. Pewnie to wszystko mi się tylko śniło, bo było jakieś nieprawdziwe. Zawsze dla mnie prawdziwy byłeś tylko ty, Puchatku, i nasze wspólne zabawy.
Teraz już nigdzie nie odejdę, nawet gdyby zawołali mnie na podwieczorek.


Czesław Miłosz „Krzyś”. Z tomu "Piesek przydrożny"
Wydaw. Znak, Kraków, 1997